از صفویه تا تدوین ردیف در قرن سیزدهم (ه.ش)

با به قدرت رسیدن حکومت صفویه، اصفهان به عنوان پایتخت انتخاب می شود و مذهب شیعه به اعنوان دین رسمی کشور برگزیده می شود. به این ترتیب تغییرات زیادی در جامعه ایران بوجود می آید که مستقیما بر موسیقی و سایر هنرها نیز اثر می گذارد.

ساسان سپنتا در کتاب چشم انداز موسیقی ایران مینوسید:

در دوره ی صفویه تحول چشم گیری در بعضی هنرها از قبیل نقاشی، قلم زنی و غیره به وجود آمده. در معماری نیز طراحی های مشخصی به کار رفت. در موسیقی، بر خلاف نقاشی و کاشی کاری، به ویژه در جنبه های نظری آن پیشرفت خاصی حاصل نشد و به علت باورهای مذهبی و تحریم این هنر، موسیقی نوازان با اقبال و پذیرشی مواجه نشدند و هنر موسیقی به دست افراد بی سواد افتاد. اما در هند وضع به گونه ای دیگر بود و موسیقی ایرانی فرصت تجلی یافت و در دوران شاهان مغول بعد از امیر تیمور، برخی هنرها مانند معماری و ادبیات از ایران تاثیر پذیرفتند.

و در ادامه می افزاید:

در دوران صفویه و زندیه به دلیل باورهای مذهبی، موسیقی تنها هنری بود که مورد توجه قرارنگرفت در حالی که شاهد آن هستیم که هنرهای چون معماری و نقاشی پیشرفهای چشمگیری داشته اند. گویی موسیقی در آن دوران دچار توقف اجباری شد. با این حال اختراع سازی به نام شش تار توسط ضیا الدین شیرازی و اضافه شدن سیم چهارم به سه تار توسط مشتاق اصفهانی که در نواختن این ساز شهرت زیادی داشت نشان از وجود موسیقی در خفا دارد.

مشتاق اصفهانی به کرمان سفر کرد وکلاسهای موسیقی برپا کرد. اوعلاقمندانی نیز داشت که از کلاسهای وی استقبال می کردند. اما این امر موجب خشم مذهبیون شد وبه دستورامام جمعه کرمان ترتیب قتل وی را دادند.

او در همین کتاب درباره دوران حکومت زندیه می نویسد:

 دوران سلطنت زندیه از ۱۱۶۳ تا ۱۲۰۹ قمری با سلطنت کریم خان زند شروع می شود. بعد از وقایع ناهنجار دوره اشرف و محمود افغان و جنگ و جدال های دوره ی نادرشاه افشار که باعث رکود هنر و ادب شده بود موقتا بر اثر تدابیر کریم خان آرامشی نسبی برقرار شد و هنرمندان و شاعران و تعزیه خوانان مجالی برای کار و عرضه آثار خود پیدا کردند. در همین دوران بود که مقدمه ی نهضت جدید علوم و ادبیات و هنرها در اصفهان فراهم آمد و اصفهان مجددا مرکز هنرهای زیبا از جمله نقاشی، تذهیب، قلم زنی و غیره شد. در شیراز نیز برخی از این هنرها رواج یافتند. در دوره ی کریم خان از یک نوازنده ی سه تار به نام پری خان یاد شده است و پس ازاین دوره اثری از نام هنرمندان موسیقی ملاحظه نمیکنیم.

از تدوین ردیف تا انقلاب ۱۳۵۷