دردوره حکومت قاجاریان، بدلیل سفرهای متعدد ناصرالدین شاه به اروپا و دیدار وی از برنامه های اجرای موسیقی در سالن های کنسرت و اپرا و ممراسم رژه سربازان او را متوجه اهمیت موسیقی کرد. بدنبال همین سفرها     دوره رواج موسیقی درمیان درباریان وبالطبع مردم آغاز شد. ژان بتیست لومر( Alfred Jean-bastiste Lemaire) یکی از اعضاء سوار نظام گارد امپراطوری فرانسه به درخواست شاه ایران به ایران فرستاده شد تا در مدرسه دارالفنون که به همت امیر کبیر تاسیس شده بود به تشکیل گروه موسیقی نظامی بپردازد. در این دوره اولین سرود ملی ایران به دستور شاه و بوسیله لومرساخته شد.  گفته میشود ساختمان تکیه دولت در کنار کاخ سلطنتی گلستان که یکی از بناهای استثنایی معماری در ایران بود برای اجرای تعزیه به تقلید از سالن های اپرا در اروپا ساخته شد که امروزه اثری از آن نیست. با همین استدلال همراه با فکر تشکیل گروه موسیقی وموسیقی دانهای درحد گروه های موسیقی دربارهای اروپایی،علی اکبر فراهانی نوازنده چیره دست تار، از اهالی فراهان مانند امیر کبیربود و به احتمال حدس به یقین توسط او تشویق به فراهم آوردن روشی برای تعلیم شاگردان در رشته موسیقی وبه وجود آوردن دستوری برای تدرس موسیقی ایرانی شد، که این امر نیز به تقلید از روش تدریس موسیقی درغرب صورت گرفت. تا قبل از این دوره موسیقی ایرانی بطور پراکنده و به اصطلاح (ردیف) نشده و نا منظم بود. درس های ردیف بنام گوشه ها نزد خوانندگانی که غالبا خوانندگان مراسم مذهبی روضه و تعزیه بودند وجود داشت. این موسیقی بعد از موسیقی مقامی که قبل از صفویه رواج داشت و به تدریج رنگ باخته و فراموش شده بود در اصفهان شکل گرفت. موسیقی جریانی کند را در شهرهای مختلف  میگذراند و هر شهر و منطقه ای موسیقی مخصوص به خود را داشت. علی اکبر فراهانی آغاز به جمع آوری ملودی های مختلف کرد و آنها را به وسیله ی تار به شاگردان خود از جمله برادر زاده اش آقا غلامحسین آموخت. تاریخ فوت فراهانی معلوم نیست ولی در مدارک مختلف مرگ او را بین ۳۵ تا ۴۵ سالگی نوشته اند.  دو فرزند او میرزا عبدالله و میرزا آقا حسینقلی زیر نظر آقا غلامحسین به آموختن موسیقی پرداختند. دو فرزند فراهانی کار پدر را دنبال کردند و هر یک به عنوان استاد یگانه زمان خود، نواها و نغمه هایی به آنچه که پدر جمع آوری کرده بود افزودند و هر یک ردیف خود را تدوین کردند. منابعی که در اختیار بود اکثرا نغماتی بود که بر پایه ساختار شعر فارسی و بوسیله خوانندگان که بیشتر در مراسم مذهبی یا موسیقی محلی رایج در مناطق مختلف ایران اجراء میشد.  اجرای موسیقی با ساز از اوایل دوره صفویه کاری منع شده و ننگین تلقی میشد و تا آزاد شدن آن همراه با جنبش مشروطه در سال ۱۹۰۶ در جامعه ایرانی کاری زشت، پست و ممنوع تلقی میشد. 

 می توان گفت محتوای ردیف تشکیل شده از نغمه های موسیقی سرزمین ایران در دوران مختلف وبین نسل های گذشته که بصورت پراکنده در میان موسیقیدانان وجود داشته و به صورت سینه به سینه از نسلی به نسلی دیگر منتقل شده و در نیمه دوم قرن بیستم به گونه ای متفاوت مرتب و تدوین شده است.

بعد از خانواده فراهانی که خالقی در کتاب «سرگذشت موسیقی ایران»  آنرا “خاندان هنر” نامیده است شاگردان آنها هر یک به مقام استادی رسیدند و هر یک ردیف خود را تدوین کردند. بنابر این به تعداد اساتید موسیقی ایرانی ردیف وجود دارد که در عین اینکه به تعداد مختلف گوشه های مختلفی بین این ردیف ها هست گوشه های مشترک نیز زیاد است که گاها با اسامی مختلف معرفی شده اند. ردیف به دو دسته ردیف آوازی و ردیف سازی تقسیم بندی شده است که چنانکه از اسم آنها بر میاید دروسی هستند برای آموزش خواندن آواز و آمورش سازهای مختلف. تعداد گوشه ها در ردیف آوازی در ردیف استاد دوامی حدود ۱۲۰ گوشه است و ردیف محمود کریمی شاگرد این استاد ۲۰ تا ۳۰ گوشه بشتر دارد. گوشه ها در ردیف سازی از حدود دویست و چهل تا ۳۵۰ متغیر است. علت کمتر بودن گوشه ها در ردیف سازی این است که ردیف سازی در حقیقت تقلید ردیف آوازی است بعلاوه بعضی گوشه ها که برای اجرای با ساز و بکار گیری تکنیک ها ی سازی تدوین شده اند. تمام گوشه ها را در پنج آواز و هفت دستگاه گنجاندند و هر استاد ردیفی به نام خود ثبت کرده است.

به نظر میرسد دسته بندی گوشه ها در هفت دستگاه و پنج آواز به این علت است که اعداد هفت، پنج و مجموع آنها، عدد دوازده درذهن اساتید بسیار مهم بوده و معانی ضمنی فلسفی، مذهبی و اساطیری داشته اند. تشکیل مجموعه های دیگر و ساختن آوازی دیگری همیشه وجود دارد و حتی بعضی از استادان معاصر آوازی بنام  “آواز کرد وبیات یا بیات کرد” را به ردیف خود اضافه کرده اند و در بعضی از اجراها آواز”شوشتری” به عنوان یک آوازاجراء شده است. درصورتی که درردیف استاد کسایی این اسامی به عنوان دو گوشه در  دستگاه شور و دستگاه همایون معرفی شده اند. از طرفی حفظ دو عدد ۵ برای تعداد آوازها و عدد ۷ برای تعداد دستگاه ها و مجمع آنها یعنی عدد ۱۲ در بیشتر ردیف ها حفظ شده است. ( ردیف درویش خان- نقل قول استاد تجویدی اضافه شود)

ردیف جمع آوری شده توسط خانواده فراهانی به دلیل چیره دستی آنها در تار نوازی وبا توجه به قابلیت های گوناگون ای ساز، با نام ردیف سازی برای آموزش و تمرین بر روی ساز تدوین شد. البته لازم به ذکر است که ردیفی که میرزا عبدالله جمع آوری و به شاگردانش تدریس کرد در جزئیات با ردیف آقا حسینقلی تفاوت هایی دارد.

به دلیل متداول نبودن نت نویسی و نداشتن امکانات ضبط، ردیف اساتید دوره قاجار به صورت سینه به سینه از شاگردان آنها به نسل امروز منتقل شده است.

اولین بارردیف با استفاده ازنت نویسی اروپایی بوسیله مهدیقلی هدایت نوشته شد.  در سال ۱۳۴۲ ردیف سازی کاملی بر پایه ردیف میرزا عبدالله و آقا حسینقلی توسط موسی خان معروفی یکیاز شاگردان وزیریتدوین شد وبصورت نت نوشته و منتشر شد که مجموعا با قطعات ضربی محتوی ۴۷۷ درس میباشد. این ردیف بوسیله تار سلیمان روح افزا اجراء گردیده که در مجمعه ای شامل ۱۰ لوح فشرده موجود میباشدهمچنین می توان از دیگر روایت های ردیف میرزاعبدالله و آقا حسینقلی، به روایت های مرتضی نی داوود، نورعلی برومند، ابوالحسن صبا، دایوش طلایی، حسین علیزاده و ژان دورینگ اشاره کرد که همگی نت نگاری شده اند.

به دلیل اهمیت و پیوند عمیق شعر با موسیقی ایرانی و در نهایت اهمیت  آواز در موسیقی ایرانی، عبدالله دوامی از شاگردان میرزاعبدالله و حسینقلی تصمیم گرفت  تا ردیفی را برای تدریس آواز جمع آوری کند. دوامی با توجه به ملودی هایی که شنیده بود و یا از اساتید موسیقی فرا گرفته بود و همچنین با استفاده از برخی ملودی های مناطق مختلف ایران که با شعر به صورت آواز اجرا می شد ، ردیفی جمع آوری کرد به نام ردیف آوازی و آن را به شاگردان خود آموخت. محمود کریمی از شاگردان دوامی با استفاده از ردیف استادش و اضافه و کم کردن برخی از گوشه ها، با توجه به شنیده هایش و عوض کردن برخی از اشعار، اولین ردیف آوازی را ضبط نمود که بوسیله محمد تقی مسعودیه نت نگاری و تجزیه م تحلیل شده است. دوامی نیز پس از ضبط ردیف توسط شاگردش، ردیفی که خود جمع آوری کرده بود را در کهن سالی ضبط نمود. ردیف آوازی و تصنیف های قدیمی به روایت استاد عبدالله دوامی بوسیله فراموز پایور گرداوری و به چاپ رسیده است. 

حسن کسایی نوازنده ی برجسته ی نی در سن ۴۶ سالگی در سال ۱۳۵۳ در رادیو اصفهان تمام ردیف را با آواز و سه تار دریک سری برنامه  بنام «آشنایی با موسیقی اصیل ایرانی» اجراء و ضبط کرد که بصورت برنامه هفتگی از این رادیو پخش شد. درسال ۱۳۸۶نیز ردیف ایشان با استفاده از نی که تنها سازی است که درهنگام آموزش آن، بجای ردیف سازی از ردیف آوازی استفاده می کنند اجراء و ضبط شد که در یک مجموعه شامل ۲۵۰ درس در پنج لوح فشرده تکثیر گردید.

در میان ردیفهای ضبط شده تفاوت هایی در اسامی و در جزئیات ملودی های آنها وجود دارد که چنانکه اشاره شد این تفاوت ها یکی از مشخصات ردیف است.

باید به این نکته توجه داشت که ایران سرزمینی پهناور و دارای تاریخ کهن است که فرهنگ های گوناگونی را در خود جای داده است،  واین امر باعث به وجود آمدن انواع موسیقی (گیلکی, بلوچی، کردی, لری … ) شده است. علاوه بر گوشه هایی که بر پایه اوزان اشعار کلاسیک شکل گرفته اند مانند، کرشمه و چهار پاره بسیاری از گوشه های ردیف بر گرفته از موسیقی نواحی و شهرهای مختلف ایران و به نام همان منطقه و یا شهر مانند، گیلکی و شوشتری در مجموعه ردیف اساتید به ثبت رسیده است.

باید دانست، ردیف دستمایه، مواد واطلاعاتی است که لازمه کارهرموسیقیدان برای خلاقیت، بداهه خوانی و بداهه نوازی درموسیقی کلاسیک ایرانی است.